Tunezja – gorzki kraj słodkich daktyli

Są miejsca idealne, kiedy w środku szaroburej zimy marzysz przede wszystkim o słońcu i cieple. Djerba z pewnością jest jednym z nich. Jeśli jednak jedziesz na wakacje i chcesz zachwycać się także tym, co znajduje się poza hotelem – dzikim krajobrazem, lokalną architekturą, przyrodą i zwyczajnym życiem mieszkańców – sprawa zaczyna wyglądać nieco inaczej.

Od początku

Tegoroczne wakacje postanowiliśmy spędzić inaczej niż przez ostatnie trzy lata. Zamiast spakować walizki, rowery i psa do samochodu i ruszyć na południe Europy, wybraliśmy podróż samolotem do gorącej Tunezji, a dokładniej – na wyspę Djerba.

Mimo że w pierwszej połowie roku byliśmy już na tygodniowym wyjeździe all inclusive w Turcji, tym razem również skusiła nas wizja totalnego nicnierobienia. Żadnego planowania trasy, szukania miejsc na postoje, zastanawiania się, gdzie zrobić zakupy i co zjeść. Żadnego sprawdzania, czy po drodze jest parking i czy pies może wejść do restauracji.

Po prostu hotel, słońce i odpoczynek. Brzmiało idealnie.

Psa zostawiliśmy u cioci Natalii, gdzie również spędził swoje wakacje, mając do dyspozycji ogródek. My natomiast mogliśmy wyjechać bez samochodu zapakowanego po dach i bez poczucia, że przed nami kolejna mała ekspedycja.

Wysiadając z samolotu na Djerbie w dresach i bluzach, od razu poczuliśmy, że trafiliśmy do zupełnie innego świata. Polskę zostawialiśmy zaledwie z kilkoma stopniami na plusie. Kiedy o 7 rano wsiadaliśmy do samolotu w Katowicach, z ust pasażerów można było dostrzec unoszącą się parę. Tymczasem kilka godzin później wysiedliśmy w miejscu, gdzie powietrze było gorące i ciężkie.

Nic więc dziwnego, że marzyliśmy tylko o tym, żeby jak najszybciej odebrać walizki, dostać się do hotelu i przebrać się w stroje kąpielowe.

Pierwsze dwa dni minęły nam więc na aklimatyzacji i poznawaniu hotelu – jego infrastruktury, otoczenia, morza, restauracji oraz proponowanych przez rezydentkę wycieczek.

Pierwsze wrażenia? Ładnie. I strasznie gorąco.

Pogoda na Djerbie we wrześniu zdecydowanie nie pozwalała narzekać na brak lata. W dniach, w których tam byliśmy, temperatury w ciągu dnia oscylowały w granicach 30–34°C, a nocą rzadko robiło się naprawdę chłodno. Mimo że temperatura rano i w nocy lekko spadała, wilgotność momentami zbliżała się do 90%. Powietrze wydawało się więc ciężkie i lepkie. Takie, które nie tyle otula człowieka, ile po prostu przykleja się do niego.

Dla nas oznaczało to jedno – basen, morze i klimatyzacja szybko stały się naszymi najlepszymi przyjaciółmi.

I kiedy już zaczęliśmy się przyzwyczajać do naszego nowego, wakacyjnego rytmu, sprawdziliśmy prognozę na kolejne dni. Miało się pogorszyć. Deszcz, przelotne burze, zachmurzenie.

Dobry moment, żeby stąd uciec. Na Saharę. Nawet, jeśli tam również będzie pochmurnie, może przynajmniej nie będzie tak nieznośnie gorąco podczas zwiedzania.

Pani rezydent zaproponowała nam pełną atrakcji, dwudniową wycieczkę na Saharę.

– Z Djerby jest blisko – stwierdziła.

To „blisko” oznaczało jednak sześć godzin spędzonych w autokarze w jedną stronę.

No cóż. Wszystko zależy od perspektywy.

Sahara i kraina śmieci

Podczas jazdy między kolejnymi atrakcjami mogliśmy „podziwiać” krajobraz zupełnie inny od tego, jakiego się spodziewaliśmy. Mnóstwo śmieci, plastikowe butelki, worki i różnego rodzaju odpady ciągnęły się wzdłuż drogi. Im dalej od hotelowych basenów i wypielęgnowanych terenów turystycznych, tym bardziej rzucało się to w oczy.

Tunezja mierzy się z poważnym problemem odpadów pozostawianych poza zadbanymi, turystycznymi kurortami. To jeden z tych widoków, których nie da się odzobaczyć. Zwłaszcza kiedy chwilę wcześniej patrzyło się na foldery reklamowe pokazujące rajskie plaże. Problem śmieci w Tunezji jest związany z niewydolną infrastrukturą, ograniczonymi budżetami, brakiem skutecznego systemu gospodarowania odpadami i przede wszystkim edukacji. 

Kraj nie ma dziś wystarczających środków na skuteczną walkę z problemem odpadów. Mierzy się przecież z poważnymi problemami gospodarczymi i społecznymi, przez co ekologia i gospodarka odpadami schodzą na dalszy plan. Brakuje koszy i kontenerów, a te istniejące często są przepełnione. Lekki plastik dodatkowo roznosi wiatr, przez co butelki i reklamówki trafiają na pola, plaże, a nawet wiszą na drzewach.

I tak, jadąc przez Tunezję, zaczęliśmy powoli odkrywać, że kraj, który oglądamy z perspektywy hotelowego basenu, jest zupełnie inny od tego, który znajduje się kilka kilometrów dalej.

Pierwszym przystankiem naszej podróży na Saharę była palmiarnia. Nie taka jak u nas, pełna różnorodnych roślin, tylko pełna palm. Czyli oaza.

Mianem oazy określa się tutaj plantacje palm daktylowych stworzone przez człowieka na terenach pustynnych. Rozwój takich miejsc w drugiej połowie XX wieku przyniósł regionowi znaczące korzyści gospodarcze, ale dziś sztuczne oazy mierzą się również z poważnymi problemami ekologicznymi.

Jednym z nich jest wyczerpywanie się podziemnych zasobów wody. Sztuczne oazy korzystają z głębokich warstw wodonośnych, których zasoby są w dużej mierze nieodnawialne. Intensywne pompowanie powoduje obniżanie poziomu wód. Problemem jest również zasolenie gleby. Przy intensywnym nawadnianiu, wysokich temperaturach i silnym parowaniu sole pozostają w glebie, stopniowo pogarszając warunki dla roślin. W niektórych miejscach doprowadziło to już do poważnego ograniczenia, a nawet zaniku upraw.

Po kilkuminutowym zwiedzaniu ogrodzonego terenu z palmami zawieziono nas do hotelu, gdzie mogliśmy zostawić rzeczy, zjeść obiad i przesiąść się do jeepów, którymi ruszyliśmy w dalszą trasę.

Hotel położony jest w miejscowości Tauzar – mieście w środkowo-zachodniej Tunezji, w oazie na Saharze, liczącym około 40 tysięcy mieszkańców i nazywanym perłą pustyni. Na mapie wygląda to trochę tak, jakby Tozeur leżało nad ogromnym jeziorem. Jednak Chott el Djerid to słone jezioro, które w większości jest wyschnięte.

Kolejnym przystankiem była Chebika – górska, naturalna tym razem oaza, położona niedaleko granicy z Algierią. Życie oazy od zawsze zależało od wody, a Chebika zawdzięcza swoje istnienie źródłu tryskającemu wprost z górskich skał. W starożytności znajdowała się tu rzymska osada Ad Speculum, a w późniejszych czasach miejsce to służyło jako górskie schronienie dla Berberów. Po oazie oprowadzał nas lokalny przewodnik. Człowiek tryskał humorem i co chwilę serwował nam swoje żarty w języku polskim, oczywiście z szerokim uśmiechem.

A widoki? Zapierały dech w piersiach. Trudno było uwierzyć, że taki krajobraz naprawdę istnieje. Skaliste góry, pustynia, zielone palmy i źródło wody tworzyły niesamowity kontrast. Po wcześniejszych godzinach spędzonych w autokarze był to jeden z tych momentów, kiedy człowiek przestaje narzekać na temperaturę, kurz i zmęczenie tylko po prostu patrzy.

Następnie udaliśmy się na jazdę terenową po pustyni aż do miejsca, które zostało stworzone na potrzeby kręcenia jakiejś części „Gwiezdnych wojen”. W porównaniu do górskiego krajobrazu, jaki widzieliśmy chwilę wcześniej, ten tutaj, utworzony na potrzeby filmu, nie był już tak spektakularny. Dodatkowo trzeba było uważać na lokalsów, którzy praktycznie wciskali nam dodatkowe atrakcje do ręki, oczywiście oczekując dodatkowej zapłaty. Zostaliśmy ostrzeżeni przez przewodnika, że tak może być, więc byliśmy ostrożni.

Po zwiedzeniu malutkiej wioski z „Gwiezdnych wojen” przejechaliśmy ponownie do hotelu, gdzie czekały na nas dodatkowe atrakcje – przejazd bryczką na zachód słońca albo quadami wokół oazy. My, po intensywnym dniu spędzonym w większości w drodze, postawiliśmy jednak na czas wolny i spacer po okolicy.

Jedną z najbardziej charakterystycznych rzeczy w Tauzar jest tutejsza architektura. Budynki z żółto-brązowej cegły, ułożonej w ciekawe wzory, wypełniają całe historyczne centrum. Wypalane z miejscowej gliny i pustynnego piasku cegły mają kilkusetletnią tradycję. 

Niemniej ta piękna architektura ponownie przeplata się ze stertami śmieci, porzuconymi wrakami samochodów oraz zniszczonymi, opuszczonymi budynkami.

To połączenie było chyba jednym z najbardziej charakterystycznych obrazów tej podróży. Piękno i zaniedbanie stojące obok siebie, czasem niemal na jednym zdjęciu.

Po kolacji chwila relaksu przy basenie i do pokoju, ponieważ rano czekała nas pobudka na tyle wcześnie, żeby o 4.00 rano pójść na śniadanie, a o 5.00 wyjechać z hotelu.

– „Wypoczynek” – dało się usłyszeć w autobusie od pasażera obok :)

Trudno się z nim nie zgodzić.

Autokar pełen zaspanych ludzi zatrzymał się na środku drogi, która przebiega przez wspomniane wcześniej słone jezioro. Oprócz naszego autokaru było w tym miejscu jeszcze kilka innych. Pasażerowie wysypali się i ruszyli pochodzić po wyschniętym jeziorze, z telefonami w ręku, oczekując na wschód słońca.

Dalej pojechaliśmy na kawę i w końcu na Saharę, gdzie czekała nas przejażdżka quadami lub na wielbłądach. Po tych atrakcjach zaczęliśmy powoli kierować się w stronę Djerby, zatrzymując się jeszcze w wiosce Berberów.

Berberowie i domy w skałach

Matmata to słynna miejscowość, gdzie tradycyjne domostwa są wydrążone głęboko w ziemi i w skałach. A Berberowie to rdzenna ludność Afryki Północnej. Sami nazywają się Amazigh, co w ich języku znaczy „ludzie wolni”. Nazwa „Berber” pochodzi od słowa „barbarus” – barbarzyńca. Starożytni Grecy nazywali tak lud Amazigh, ponieważ nie znali ich „cywilizowanych” zwyczajów.

Po odwiedzinach w wiosce i przerwie na obiad pojechaliśmy już bezpośrednio w kierunku Djerby. Kiedy wysiadaliśmy z autokaru, byliśmy bardzo szczęśliwi, że jesteśmy już pod swoim hotelem. Sahara była piękna, ale sześć godzin w autobusie w jedną stronę jednak robi swoje.

Djerba – trochę historii, trochę turystyki

Następnego dnia jedynym naszym celem był odpoczynek nad wodą. A kolejnego – krótka, półdniowa, ale intensywna wycieczka objazdowa po wyspie Djerbie.

Pierwszym ważnym punktem był Zamek Borj El Kebir, znany również jako Borj El Ghazi Mustapha lub Fort Hiszpański. To główny i najbardziej znany fort na tunezyjskiej wyspie Djerba. Znajduje się w stolicy wyspy, Houmt Souk, tuż obok lokalnej mariny i portu rybackiego. Znaczenie historyczne i strategiczne fortu Borj El Kebir jest ogromne – to nie tylko lokalna wartownia, ale kluczowy punkt zapalny w walce o dominację nad Morzem Śródziemnym w XVI wieku między imperiami chrześcijańskimi a potęgą osmańską.

Później pojechaliśmy do głównego targu w stolicy Djerby, Houmt Souk. Odbywa się on w poniedziałki i czwartki w centrum miasta. To labirynt wąskich, zadaszonych uliczek w historycznej dzielnicy, gdzie można kupić ceramikę, dywany, biżuterię, przyprawy i lokalne rękodzieło. Oczywiście nigdzie nie zobaczycie cen, a te podane przez sprzedawcę są mocno wygórowane.

Kolejnym miejscem było Djerbahood, czyli zwykłe osiedle, które stało się atrakcją. Sztucznie wykreowaną atrakcją turystyczną w autentycznej, historycznej miejscowości. Pomysłodawcą był francusko-tunezyjski galerzysta Mehdi Ben Cheikh, związany z paryską Galerią Itinerrance. Zaprosił do Erriadh ponad 100–150 artystów z około 30 krajów. Przez kilka miesięcy malowali na ścianach domów, drzwiach, murach i innych elementach wioski. Powstało około 250 murali i instalacji.

Po rewolucji w Tunezji w 2011 r. turystyka mocno ucierpiała, a miejscowość miała również problemy gospodarcze i infrastrukturalne. Projekt miał więc nie tylko wymiar artystyczny, ale również ożywić miejsce i przyciągnąć ludzi oraz pieniądze z turystyki.

I trzeba przyznać, że pomysł zadziałał. Zwykła miejscowość stała się miejscem, do którego przyjeżdżają turyści, robią zdjęcia, spacerują po uliczkach i zostawiają pieniądze. 

Obserwując z boku starszą panią, która próbowała przedostać się rowerem w wąskiej uliczce, zastanawiałam się, czy gdybym była mieszkańcem tego osiedla, byłabym zadowolona z faktu, że pod moimi drzwiami co chwilę zatrzymują się dziesiątki turystów, a autokary podjeżdżają jeden za drugim.

Kolejnym miejscem, które zrobiło na mnie wrażenie, była synagoga Al-Ghriba – jedna z najstarszych synagog w Afryce, a zarazem ważne miejsce dla żydowskiej społeczności wyspy. Jej wnętrze zachwyca kolorowymi kafelkami, mozaikami i charakterystyczną, spokojną atmosferą.

Co ciekawe, synagoga znajduje się praktycznie naprzeciwko meczetu, co dla tunezyjczyków stanowi symbol, że ludzie o odmiennych wierzeniach mogą żyć obok siebie i razem, stanowiąc świeckie państwo. Djerba od wieków jest domem dla jednej z najstarszych społeczności żydowskich w Afryce Północnej. Nawet jeśli nie jesteście szczególnie zainteresowani historią religii, warto tu zajrzeć – przede wszystkim ze względu na niezwykłą historię tego miejsca i jego architekturę. Synagoga Al-Ghriba ma bardzo długą i nie do końca poznaną historię. Według tradycji jej początki sięgają czasów starożytnych – miała zostać założona przez Żydów, którzy przybyli na Djerbę po zniszczeniu Świątyni Jerozolimskiej w 586 r. p.n.e. Obecny budynek był wielokrotnie przebudowywany, a sama synagoga przez wieki stała się ważnym miejscem żydowskiej społeczności Djerby.

Zupełnie inny charakter miała Guellala – niewielka miejscowość na południu Djerby, znana przede wszystkim z tradycyjnego garncarstwa. Od pokoleń lokalni rzemieślnicy wyrabiają tu z gliny dzbany, misy, talerze i inne naczynia. Wciąż można odwiedzić warsztaty garncarskie i zobaczyć, jak powstają charakterystyczne dla Djerby ceramiczne wyroby.

W Guellali można też trafić na miejsca związane z tradycyjnymi perfumami i olejkami, gdzie prezentuje się sposób ich wytwarzania z kwiatów, ziół i aromatycznych roślin.

To niesamowite, jak sprzedawcy potrafią zachwalać swoje produkty. Mówisz, że Dior kupuje od Ciebie esencje do swoich perfum i cyk 4 fiolki turysta ma już w koszyku.

Tak zakończyliśmy objazd po wyspie. Między przystankami na zwiedzanie słuchaliśmy przewodnika, który opowiadał dużo ciekawych historii związanych z Tunezją i samą Djerbą.

Wiecie, że w Tunezji większe prawa mają kobiety? To chyba nieliczny z muzułmańskich krajów. Nie muszą nosić też burek. Jednak robią to ze względu na tradycje oraz żeby się nie opalić. Dla nich im bledsza skóra tym bardziej atrakcyjna. A my przyjeżdżamy, żeby się smażyć, jak frytki. Paradoks.

Francuski w Tunezji

Zarówno w hotelu, jak i w innych miejscach dało się słyszeć wszechobecny język francuski. Także wśród lokalnej społeczności. Głównym powodem jest historia kolonialna Tunezji. W latach 1881–1956 Tunezja była francuskim protektoratem, a język francuski stał się ważnym językiem administracji, edukacji, biznesu i życia publicznego. Po odzyskaniu niepodległości w 1956 r. arabski został językiem urzędowym, ale francuski pozostał bardzo obecny.

Do dziś wiele osób używa go na co dzień, szczególnie w pracy, handlu, turystyce, medycynie czy szkolnictwie. Dlatego podczas pobytu na Djerbie można zauważyć, że Tunezyjczycy często swobodnie przechodzą z arabskiego na francuski, a czasem mieszają oba języki w jednym zdaniu. Historia kolonialna jest więc nadal słyszalna na ulicach.

Patrząc przez okno autokaru, można było zobaczyć również jej współczesne konsekwencje gospodarcze. Obok funkcjonujących hoteli stoją te zamknięte, opuszczone i zrujnowane. Wiele hoteli nie przetrwało kryzysu, który został wywołany wprowadzeniem stanu wyjątkowego po zamachu terrorystycznym w 2015 roku, a później także pandemii.

Dwa światy

Podczas pobytu na Djerbie trudno nie zauważyć, że pod turystycznym obrazkiem wyspy kryją się też problemy, z którymi mieszkańcy mierzą się na co dzień. Tunezja mierzy się obecnie z głębokim, wielopłaszczyznowym kryzysem, który dotyka sfery gospodarczej, politycznej oraz ekologiczno-infrastrukturalnej. A przede wszystkim z coraz większym problemem z dostępem do wody.

Na Djerbie widać to szczególnie wyraźnie. Wyspa jest mocno zależna od turystyki, a jednocześnie musi radzić sobie z rosnącą liczbą odwiedzających i ograniczonymi zasobami. Ekstremalne upały coraz bardziej paraliżują Tunezję i pokazują, jak niewydolna jest tamtejsza infrastruktura. Przeciążona sieć energetyczna nie radzi sobie z ogromnym zapotrzebowaniem na prąd, a wielogodzinne blackouty doprowadziły nie tylko do braku klimatyzacji, lecz także przerw w dostawach wody.

Brak wody pitnej, która w pierwszej kolejności dostarczana jest cysternami do szpitali i hoteli, sprawia, że dla mieszkańców nie wystarcza jej dla wszystkich. Wodę butelkowaną trudno kupić, a w marketach wprowadzono limity sprzedaży, na przykład jedną lub dwie sztuki na osobę. A woda z kranu nie nadaje się do picia.

Będąc na Djerbie, miałam poczucie, że oglądam dwa różne światy. Ten piękny, wakacyjny, pełen hoteli, basenów i turystów. I ten codzienny, w którym życie wygląda już zupełnie inaczej.

Krokodyle, burza i plaża, która nas nie chciała

Ostatnie dni spędziliśmy już zdecydowanie bardziej leniwie. Odwiedziliśmy farmę krokodyli.

Farma krokodyli w Djerba Explore to kolejna atrakcja, która od początku została stworzona z myślą o turystach. Powstała w 2002 roku jako część dużego kompleksu turystycznego, a pierwsze krokodyle nilowe sprowadzono na Djerbę z Madagaskaru. Dziś można tu zobaczyć setki tych ogromnych gadów, a farma pełni również funkcję edukacyjną i hodowlaną. Trochę nietypowe miejsce jak na wyspę, na której krokodyle przecież naturalnie nie występują. Ale trzeba przyznać, że robi wrażenie.

Dzień przed wylotem mieliśmy płynąć na rejs statkiem pirackim wokół wyspy, zatrzymując się przy słynnej plaży flamingów. Wiedzieliśmy, że o tej porze roku flamingi tam nie występują, ponieważ przylatują raczej w listopadzie. Niemniej sam rejs statkiem i kąpiel w morzu w miejscu innym niż przy hotelu wydał się nam atrakcyjny. Niestety, w wieczór poprzedzający nasz rejs otrzymaliśmy wiadomość od naszej pani rezydent, że z powodu pogody, nadchodzącego ulewnego deszczu i burz wszystkie rejsy zostają odwołane. Siedząc wieczorem na tarasie, nic nie wskazywało na to, że zbliża się jakiś armagedon. Ale w porządku. Jakoś mnie to nie zdziwiło. Już się przyzwyczailiśmy do odwoływanych rejsów :)

Sprawa wyjaśniła się o 6 rano, gdy zbudziły mnie pioruny i przerażający odgłos wiatru. Palmy za oknem wyglądały, jakby miało je złamać w pół. Na szczęście w okolicach południa przestało padać i się rozpogodziło. Postanowiliśmy więc po obiedzie podjechać na plażę flamingów taksówką. Na mapie wyglądało na to, że da się tam dojechać lub też dojść.

Wsiedliśmy do taksówki.

– Flamingo Island, please.

– Okej.

I pojechaliśmy.

Kierowca wysadził nas pod hotelem o nazwie Flamingo i odjechał.  Sprawdziliśmy na Mapach Google, gdzie się znajdujemy. Okazało się, że do miejsca, do którego chcieliśmy dotrzeć, mamy jeszcze 10 km. Trochę dużo jak na popołudniowy spacer. Dlaczego nie monitorowaliśmy drogi na mapie podczas jazdy? Chyba byliśmy zajęci bardziej obserwowaniem otoczenia.

Podjęliśmy próby łapania następnej taksówki, ale za każdym razem nam odmawiano. W końcu któryś z kierowców wyjaśnił nam, że nie da się tam dojechać samochodem. Tym razem, zamiast patrzeć na mapę, wpisaliśmy w wyszukiwarkę hasło „plaża flamingów”. Okazało się, że faktycznie nie da się tam dojechać samochodem. Drogą główną można dotrzeć do pewnego momentu, a potem czekało nas 6 km terenu wyłącznie spacerowego.

Wszystko wskazywało na to, że plaża flamingów po prostu nas tam nie chciała. Dotarliśmy parę kilometrów asfaltem do początku terenu spacerowego, a potem do najbliższej plaży. Zrobiliśmy krótki odpoczynek i wróciliśmy do drogi głównej, gdzie od razu udało nam się złapać taksówkę do naszego hotelu.

Wydawało się, że to już koniec przygód na ten dzień. Oczywiście, że nie. Gdy wysiedliśmy przed hotelem, Kamil zorientował się, że na siedzeniu taksówki zostawił swój telefon komórkowy. Kierowca zdążył odjechać.

Panowie z ochrony dojrzeli naszą panikę i zawołali taksówkarza czekającego na postoju. Wsiedliśmy do jego taksówki i rozpoczęliśmy pościg, nie pamiętając ani numeru poprzedniej taksówki, ani tego, jak wyglądał nasz kierowca, w dodatku wszystkie taksówki są tego samego koloru. Czyli właściwie mieliśmy wszystkie dane potrzebne do rozpoczęcia poszukiwań.

Zrobiliśmy kółko wokół ronda i wróciliśmy pod hotel, a pan kierowca napisał wiadomość na ich grupie WhatsApp. Po kilku minutach dostał odpowiedź. Telefon się znalazł. Niedługo zostanie podwieziony do naszego hotelu. Ufff. I tym sposobem ostatnia przygoda przed wylotem zakończyła się szczęśliwie.

Tak zakończył się nasz pobyt w Tunezji, na Djerbie.

Poza całym kontekstem związanym z sytuacją gospodarczą, ekonomiczną i śmieciową pobyt przebiegł całkiem dobrze. Fajnie spędziliśmy razem czas, zażywając kąpieli morskich i słonecznych.

Poznaliśmy też pewną parę. I chyba to lubię najbardziej w podróżach – poznawanie nowych ludzi i ich historii, które zawsze wnoszą coś do mojego życia. Tym razem była to para starszych państwa. Pani – długowłosa blondynka. Pan – łysawy. Oboje uśmiechnięci i opaleni.

Podeszli do nas na plaży, podczas gdy kupowałam chustę od plażowego sprzedawcy. Okazało się, że są Polakami, którzy w 1981 roku wyjechali do Niemiec. Podczas naszej długiej rozmowy o różnych rzeczach nie mogłam wyjść z podziwu, jak ładnie mówią po polsku.

– Proszę pani, tego się nie zapomina.

Szacun.

Niektórzy jadą do Anglii na dwa tygodnie, wracają i zapominają.

A na pytanie:

– Kiedy znajdziesz czas na piwo?

Odpowiadają:

– W tym tygodniu już nie mam yyyy… „tajmu”.

Dowiedzieliśmy się, że para jest już na emeryturze. W tym hotelu są już któryś raz i to na trzy tygodnie! A ogólnie jeżdżą trzy–cztery razy do roku gdzieś na wakacje. Bo co mają robić na emeryturze? Odwiedzili już 70 krajów. Siedemdziesiąt. WOW. Obserwowaliśmy jak trzymając się za ręce wchodzą ostrożnie do morza.

Poczułam ukłucie w serduszku. Takie, wiecie, trochę wzruszenia i zazdrości.

W naszym pokoleniu, gdy już będziemy na emeryturze, to nie wiadomo, czy będzie nas stać na opłacenie czynszu. Dobrze, że teraz możemy podróżować. Starsi państwo, będąc w naszym wieku, pewnie nawet o tym nie myśleli. A teraz spełniają swoje marzenia trzymając się za ręce.

Czasem sobie myślę, że urodziłam się za późno. Też bym wyjechała w 1981 do Niemiec. Za późno na zarobienie fortuny na bitcoinach. Za późno na zrobienie biznesu na Thermomixach. Mam czasem wrażenie, że wszędzie się spóźniłam. Jakby wszystkie dobre okazje pojawiały się chwilę przed tym, zanim się urodziłam albo chwilę po tym, kiedy już przestałam się nimi interesować.

A może nie. Może po prostu jesteśmy właśnie w tym miejscu, w którym powinniśmy być. Może każde pokolenie ma swoje „za późno” i swoje „jeszcze zdążysz”.

Patrząc na Tunezję, doceniam nasz kraj. I może nie zwiedzimy 70 krajów. Może nie będziemy mieli domku z widokiem na morze, emerytury spędzanej w hotelach i walizki zawsze gotowej do kolejnego wyjazdu. Ale możemy podróżować. Możemy zobaczyć kilka miejsc poza naszym własnym płotem. Możemy wrócić do domu, odkręcić kran i napić się wody. Możemy narzekać na ceny, pogodę, korki, podatki i wszystko to, na co zwykle narzekamy. A potem przypomnieć sobie, że jednak… Tu jest jakby luksusowo. Może to jest najcenniejsza z rzeczy, które przywozimy z podróży. Nie magnes na lodówkę. Nie kolejną bransoletkę czy perfumy. 

Tylko trochę większą wdzięczność za miejsce, do którego wracamy <3