O Łemkach ode mnie słów kilka...

O Łemkach dowiedziałam się na studiach. Studiowałam Socjologię. Zamiast odbywania gdzieś praktyk studenckich mieliśmy możliwość pojechania na obóz naukowy do Zdyni, zrobienia tam badań do pracy licencjackiej i z głowy. Skorzystałam z tej okazji. W Zdyni co roku odbywał się festiwal kultury Łemkowskiej Watra. Wiedziałam tylko tyle, że razem z wieloma innymi grupami zostali wysiedleni w ramach akcji Wisła. Na festiwal w Zdyni przyjeżdżali z całego świata. Naszym zadaniem było stworzenie ankiety i przeprowadzenie wywiadów ze spotkanymi Łemkami o ich kulturze, zwyczajach, tradycjach, aby zebrać materiał do pracy licencjackiej. Szczerze przyznam, że podeszliśmy do tematu bez zaangażowania i zbytniego zastanowienia, czego chcemy się dowiedzieć. Przeprowadziłyśmy z Basią kilka ankiet po czym dałyśmy się ponieść festiwalowej atmosferze... Po tych wielu latach żałuję niewykorzystanej okazji i swojej ignorancji. Zwalmy to na młody wiek. Pracy licencjackiej o Łemkach nie napisałam. Kilka ankiet nie wystarczyło na materiał. Do tego w zabrzańskich czy uczelnianych bibliotekach próżno było szukać literatury źródłowej o Łemkach. Zmieniłam temat pracy. "Praktyki" mieliśmy zaliczone, temat zamknięty.

Kamil wybrał miejsce na majówkę 2023. Uhryń. Dom nad potokiem. Bez zasięgu. Brzmi dobrze. Zdobywając informacje na temat miejsca, w którym będziemy, natknęłam się na Łemkowszczyznę. Brzmi znajomo, byłam kiedyś w Zdyni na "obozie naukowym"...

Dotarliśmy na miejsce. Chata na końcu świata, można powiedzieć. Klimatyczna. Dużo tu folkowych ozdób, obrazów, rękodzieła, piec kaflowy, piec w kuchni jak za dawnych lat i biblioteczka, w której stoją książki o Łemkach. 

Sięgam najpierw po tę najcieńszą. Trzy historie opowiedziane przez Łemków. Od bajecznego krajobrazu i skromnego, spokojnego życia po najciemniejsze historie, które trudno mi jest sobie wyobrazić.

Żyjemy w zupełnie innych czasach. Świat jest otwarty. Możemy mieszkać, gdzie nas tylko poniesie, nie przywiązujemy się do mieszkania. Ale dla ludzi mieszkających na swojej ziemi z pokolenia na pokolenie wygnanie z własnego środowiska, pozbawienie rodzinnego otoczenia, małej ojczyzny, to z pewnością dramat dla człowieka i rozpad lokalnej społeczności.

"Bywa i tak, że zadany ból przynosi po latach owoc przeciwny zamierzeniom sprawcy, w tym wypadku - pełniejsze uświadomienie sobie własnej odrębności przez ludzi dotkniętych nieszczęściem wygnania".

Krzysztof Kozłowski

"Czy zastanowiłeś się kiedyś, co znaczy Zdynia? Po prostu - zdyj nia - czyli czekaj jej. I czeka co roku na Łemków. Na tych, którym się nie udało i na tych, którym udało się szczęśliwie tu powrócić".

Aleksander Małej Moja Łemkowszczyzna